Inzicht

Charles-William-Meredith-van-de-Velde----De-stad-Koepang
Charles-William-Meredith-van-de-Velde—-De-stad-Koepang op Timor

Voorouderonderzoek verschaft mij veel plezier. Zo raak ik verzeild in werelden waarvan  ik tot voor kort geen weet had. Ook ontdek ik dat bewondering en respect voor ouders en grootouders gebaseerd is op blind vertrouwen en vage herinneringen. Zo leer ik mijzelf kennen en relativeren. Ik zie mijn fouten en tekortkomingen gespiegeld aan die van mijn voorouders en verwanten.
Na zoveel jaren van terugkijken in de tijd en wroeten in archieven heb ik een aardige verzameling van mannen en vrouwen die er voor gezorgd hebben dat ik besta. Daar zitten parels en diamantjes tussen die mij vervullen met trots. Anderen stemmen mij tot droefenis en medelijden. Soms vind ik iemand die een kwalijk karakter moet hebben gehad of in ieder geval niet altijd voor de juiste weg heeft gekozen en waarvoor schaamte op zijn plaats is. Echte misdadigers ben ik gelukkig (nog) niet tegengekomen, al is mijn oordeel vaak gebaseerd op vage aanwijzingen.
Speculeren over iemands verleden hoort bij de hobby en ook de fantasie verschaft mij veel plezier.
Neem nou het volgende geval.

De overgrootmoeder van mijn oma De Vries heette Anna Cornelia Kraijenhoff.
Deze Anna was eerder getrouwd met Frans von Winckelmann, maar kreeg met haar tweede man een dochter, Anna Dickelman , die op haar beurt weer de moeder was van Wilhelmina Arendsen Hein, de moeder van mijn oma de Vries die de meisjesnaam Corrie Eerdmans had.
Lang ben ik op zoek geweest naar akten of bewijzen van de geboorte van Anna Kraijenhoff. Die moet geweest zijn rond 1798 ergens in het voormalige Nederlands Indië. Ten tijde van haar huwelijk met Franz Willem Lodewijk von Winkelmann in 1824 woonde zij in Semarang. Ik heb haar genoteerd als dochter van Cornelis Johannes Kraijenhoff. Deze Kraijenhoff was majoor in het Ned. Indische leger en tot zijn dood in 1821 ook in Semarang. Toch is er met deze Kraijenhoff iets bijzonders aan de hand.

Cornelis Johannes Kraijenhoff werd in 1779 geboren op Timor (een van de Kleine Soenda eilanden, destijds een VOC nederzetting in het huidige Indonesië) als  zoon van Lodewijk (Louis / Ludovicus) Kraijenhoff een in Gorinchem geboren militair in dienst van het VOC.
Onze Cornelis Kraijenhoff is in 1815 te Alkmaar getrouwd met Maria Phitzinger. In de bijlage van de huwelijksakte lees ik dat de dan zesendertigjarige  Cornelis verklaart dat hij geen geboortebewijs, noch een bewijs van overlijden van zijn ouders kan overhandigen omdat hij op twaalfjarige leeftijd naar Holland is gekomen en nooit meer is teruggegaan naar Indië, waar zijn ouders woonden en zullen zijn gestorven.
Hier zet ik dus argwanend grote vraagtekens bij.
Hij trouwt als hij 36 jaar is met Maria Phitzinger, de vijftienjarige zuster van Johan Adam Phitzinger, een kapitein uit zijn regiment, die na het overlijden van de ouders is aangesteld als voogd van zijn twee zusters Maria en Carolina. Om aan de wettelijke verplichtingen te voldoen ronselt Kraijenhoff zes getuigen binnen zijn regiment in Alkmaar, die allen braaf verklaren dat hij inderdaad niet meer in De Oost is geweest sinds zij hem kennen en ook dat zij in het militaire stamboek hebben gelezen dat hij op Timor is geboren als zoon van Lodewijk Kraijenhoff en Maria Jansen.
Ergens klopt er iets niet.
Ik vermoed dat Kraijenhoff, na de Britse overname van het Bataafs/Franse gezag over de Nederlandse bezittingen in 1811 uit het leger is ontslagen en in 1812 naar Holland is gekomen. Daar heeft hij dienstgenomen in het leger van Napoleon. Vervolgens, na de Volkerenslag in 1813 en de verbanning van Napoleon naar Elba, is hij overgegaan naar het leger van de Verenigde Nederlanden en zo in Alkmaar verzeild geraakt.
Als dat klopt veronderstel ik dat hij die verwarring met het jaartal 12 en de leeftijd van 12 bewust heeft laten bestaan omdat hij wilde verzwijgen dat hij in 1798, hij was toen 19 jaar, een kind had verwekt bij een onbekende (inlandse?) vrouw. Dat kind, Anna Cornelia, droeg wel zijn familienaam maar toch heeft hij haar achtergelaten toen hij vertrok naar Holland. Waarschijnlijk wilde hij zijn jonge bruid niet verontrusten met de mededeling dat hij vader was van een dochter die ongeveer net zo oud was als zij. Hoe dan ook hetzelfde jaar vertrekt het echtpaar naar De Oost, want op 23 mei 1816 wordt in Batavia hun dochtertje Henriëtte geboren. In 1819 wordt op Ambon nog een dochter geboren, Louise. Maar twee jaar daarna, in 1821, sterft Cornelis in Semarang. Het blijft raden of Cornelia de laatste jaren voor 1821 nog herenigd is geweest met haar vader. Zij wonen dan beiden in Semarang en zo groot is daar de Europees/Indo gemeenschap in die tijd ook weer niet.
Daarmee is deze Cornelis Johannes Kraijenhoff dus weldegelijk een van mijn voorouder waarop ik overigens niet bijzonder trots ben.
Hoewel?

NB) De foto hierboven komt van deze interessante site

Advertenties
Geplaatst in diversen, Geen categorie, genealogie | 2 reacties

Vervolg boterblom

Dankzij mijn lieve zus Eefje heb ik hier de volledige tekst van het versje over de eerste boterblom.

De koeien en de boterblom

Toen de allereerste boterblom
Dit jaar boven het gras uitklom
Toen stonden om zijn boterkom
Vier koeien, dik en dom.

Ze keken naar dat gele ding
Dat voor hun grote koppen Sting
Te wiegen als een vlinderling
Voordat hij zitten ging.

Ze bromden: potverdrie nog toe,
Hoe durft die blom voor ons als koe
Te bloeien in de koeienpoe.
En een van hen zei: boe!

Toen draaiden zij met veel gebrom
Hun staarten naar de boterblom.
Zij bakten nog een verse drom
En keken niet meer om.

Maar toen de volgende dag
Het koeienstel de weide zag
Toen stond bij elke koeienplag
Een boterblom als vlag.

En ach-nog-toe, toen durfden zij
Niet meer te grazen in de wei.
Een koe heeft ook haar hovaardij.
“ Te veel eer.” zeiden zij.

Ontbreekt alleen nog de naam van de dichter(es).

Eindeloos speuren via Google heeft niets opgeleverd.
Nu begin ik te denken dat het misschien uit de pen van mijn vader is gevloeid.
Het volgende versje is zeker van zijn hand. Het sierde destijds bij ons thuis de deur van het toilet op de eerste verdieping. Hij had er ook een mooie tekening bij gemaakt, maar ik herinner mij niet wat dat voorstelde.

fontijntje

Wie zijn handen niet wast
Nadat hij poept of plast
Krijgt later vast
Van ziekten last.
Wie wil er nu als gast

Een worm in zijn bast?

Geplaatst in diversen, Geen categorie | Een reactie plaatsen

Een vergissing is menselijk

geboorteakte tante mina 1823

Dit is de geboorteakte van Wilhelmina Frederica Arendsen Hein. De tante van mijn overgrootmoeder naar wie zij duidelijk is vernoemd.
“Tante Mina” is dus in 1823 geboren in Elburg.
Mijn overgrootmoeder is geboren in 1856 in Cheribon (Java, Ned. Indië) en heette dus ook Wilhelmina Frederika Arendsen Hein. Zij was een voorkind van Georg Arendsen Hein en Anna Dickelman. Georg en Anna waren destijds (nog) niet getrouwd. Misschien was hun ongehuwde status de reden dat Georg zijn dochtertje vernoemde naar zijn “lievelings-?” zuster en niet naar zijn moeder of grootmoeder.
De Wilhelmina van de akte was de dochter van mijn bet-overgrootvader Steven Albert Arendsen Hein en zijn vrouw Lucia Barbara Schratenbach van Burmania. Freule Lucia was de laatste telg van het roemrijke geslacht, dat teruggaat tot de vroegste geschiedenis van de Friese adel.
Steven Hein had al voor zijn huwelijk zijn familienaam laten registreren als Arendsen Hein (waarschijnlijk om zich daarmee wat meer status te verwerven en/of om zijn aanstaande schoonvader te imponeren).
Daarom fantaseer ik bij deze akte dat toen Steven aangifte kwam doen bij de burgerlijk stand, hij de roemrijkste voornamen uit hun beider voorgeslachten wilden gebruiken. Bijvoorbeeld bet-overgrootmoeder van zijn vrouw; Anna Dodonea Thoe Schwartzenberg en Hohenlandsberg (1658 – 1714) en zijn overgrootvader; de beroemde dominee Casimir Albrecht Hein (1725 – 1794 ). Maar weer thuiskomend vertelde hij aan Lucia dat hij zijn dochter als Anna Casimira Dodonea Albregta had laten inschrijven. Ogenblikkelijk werd hij door zijn vrouw teruggestuurd met de mededeling dat Wilhelmina Frederica (zoals zij hadden afgesproken) mooi genoeg is. Dus werden de getuigen weer opgetrommeld en in het register van de burgerlijke stand de verandering aangebracht.

Geplaatst in diversen, Geen categorie, genealogie | 2 reacties

De eerste boterbloem

Ik roep de hulp in van mijn familie en andere vrienden.
Thérèse had zulke mooie boterbloemen gefotografeerd (ik bedoel dat zij zulke mooie foto’s had gemaakt van boterbloemen aan de waterkant). Daarbij moest ik denken aan een versje dat Eefje of Noortje declameerde toen ik nog van niets wist. (Weet ik nu zoveel meer, vraag ik mij af.)

de eerste boterbloem
Het gaat ongeveer zo:

Toen de eerste boterblom
Dit jaar boven het gras uitklom
Toen stonden om haar ….
Vier koeien, dik en dom.
Zij keken naar dat rare ding
Dat voor hun kop te wiebelen sting
En … …



Zij bakten X X X nog een verse trom
En keken niet meer om.

Bij de kruisjes in de voorlaatste regel klapte de declamante in de holle hand om het geluid van de vallende koeienpoep na te bootsen. Zo prachtig vond ik dat laatste dat ik door de spanning van wat komen ging een aantal regels ben vergeten.
Wie helpt mij aan de complete tekst en/of de naam van de dichter?

Geplaatst in diversen, Geen categorie | Een reactie plaatsen

Pinda

Gistermorgen stond ik op in de wetenschap dat het een “zware” dag ging worden. Nou ja, er stonden wat zaken op de agenda waar ik een hekel aan heb: ’s morgens naar de tandarts en ’s middags naar de huisarts voor bloeddruk controle. Om de moed erin te houden speldde ik een button op die Martijn voor mij gemaakt heeft: “Red de Reuzenpinda”.

IMG_7906
Ik kleedde mij verder aan en ging ontbijten. Nog eens extra mijn tanden poetsen en ik vertrok. Ik werd gemarteld, maar getroost doordat iedereen zo vriendelijk voor mij was. Na de lunch, weer de deur uit en ook nu weer was iedereen zo vriendelijk voor mij. Pas toen de praktijkondersteunster haar blik op mijn borst richtte en in een vrolijke lach uitbarstte, begreep ik dat mijn button dit wonder had verricht.
Vanmorgen bij het sluimeren lag ik daar nog aan te denken. Opeens dacht ik: wat is pinda eigenlijk voor een woord. In alle talen die ik min of meer beheers wordt een pinda met een heel ander woord aangeduid. Okee, wij zeggen ook wel een olienoot, aardnoot of apennootje, maar in het Maleis is het katjang, hoewel de Indische Chinees in mijn herinnering altijd riep: Pinda pinda, lekka lekka!

Nu ik opgestaan ben en achter de computer zit wordt mijn nieuwsgierigheid bevredigd.
Pinda is een woord dat via het Papiaments tot ons is gekomen. De oorsprong van het woord is uit Afrika meegenomen, in het Congolees heet de noot, die eigenlijk geen noot, maar een boontje is: mpinda. Toch wel vreemd dat het Afrikaanse woord voor een Zuid-Amerikaanse plant alleen in het Nederlands terecht is gekomen.

Engels – peanut (wat erwtnoot betekend)
Duits – Erdnuss ( weten die Duitsers veel)
Russisch – arakhis (verwant met de Latijnse benaming van de plant Arachis Hypogaea
Italiaans – arachide (idem)
Grieks – Fistiki  (niet te verwarren met onze visstick)
Portugees – amendoin (dat lijkt gewoon nergens naar)

Aanvulling:
Frans – arachide of cacahuète (dat laatste is een verbastering van het woord dat de Zuid-Amerikaanse indianen voor de plant/vrucht hadden tlālcacahuatl en dat “cacao-uit-de-grond” betekende.

Overigens is het woord katjang zoals dat gebruikt werd in Nederlands Indië een woord dat boon of jeukboon betekent en gebruikt werd om een kwajongen, deugniet, lastpost mee aan te duiden, later ook gebruikt voor pinda.

Zo, weer wat geleerd.

Geplaatst in diversen, Geen categorie | 5 reacties

Tante Jo

indisch meisjeIk ben al geruime tijd op zoek naar bewijzen dat “Tante Jo” zelf ook kinderen heeft gehad. Tante Jo was een vrouw met de meisjesnaam Johanna Hendrika Adriana Carolina Koch. Zij werd geboren in 1837 in Soerabaja als dochter van Johannes Koch en Binjo, een Javaanse vrouw. Niet veel ben ik tot nu toe  over haar te weten gekomen. Zij groeide op in Nederlands Indië neem ik aan, toch is zij op 28 augustus 1867 getrouwd in Nijmegen. Waarschijnlijk was haar moeder rond 1845 gestorven en heeft haar vader haar meegenomen naar Nederland toen hij in 1848 gepensioneerd werd als kapitein van het Nederlandsch Indische leger. Hij vestigde zich in Nijmegen waar hij kennis maakte met de jonge weduwe Greetje Verweij. In 1849 is hij met haar getrouwd. Jo bleef bij hen in huis wonen en er kwamen nog vier kindjes bij, twee (half)broertjes en twee  –zusjes. In 1866 maakte Jo kennis met de commies Adrianus Rudolphus Kraijenhoff van de Leur (een nazaat van het fameuze  lid van de Hoge Raad Mr. A.R. Kraijenhoff). Onze Adriaan Kraijenhoff was in Indië nog maar net begonnen aan zijn ambtelijke carrière toen hij in 1866 verlof kreeg toegewezen wegens ziekte. Jo verteld Adriaan dat zij haar Indië zo miste en zij besloot met hem terug te gaan naar Java als zijn verlof ten einde was. Op 9 september 1867 zijn zij in Nijmegen getrouwd. Het huwelijk deed hem goed hoewel de advertentie die hij in de krant laat zetten doet vermoeden dat hij menigmaal werd gecondoleerd met zijn afscheid van het vrijgezellen bestaan.

huwlijk Adrianus Kraijenhoff

Toch reisde hij al datzelfde jaar welgemoed terug naar de Gordel van Smaragd om zijn werk als ontvanger bij de accijnzen en belastingen op Celebes op te pakken. Helaas werd hij toch weer vaak ziek en in 1877 is hij overleden. Johanna, nu weer vrijgezel, viel op Henri van Delden, een negenendertigjarige ondernemer die een koffieplantage aan het opbouwen was. Zij trouwden op 31 augustus 1879 in Buitenzorg bij Batavia. Maar al na vijf jaar wordt ook deze partner ziek en overlijdt in Pasoeroean Oost-Java. Johanna verkoopt de gronden van de onderneming van haar man, de NV Tjoeling, en vertrekt naar Europa. Op de passagierslijst van de ss Burgemeester den Tex van april 1891 staat zij vermeld. Zij reist samen met twee kinderen. Zijn dat haar kinderen of begeleidt zij twee minderjarigen die in Holland gaan studeren? Zij vestigt zich in Wageningen, waar zij een pension begint voor studenten uit Indië. Daar houdt zij de naam “Tante Jo” aan over. In 1905 gaat zij weer terug naar Indië om haar laatste dagen in de tropen te slijten. Maar zij houdt het aardig uit, want zij is pas in 1929 in Malang overleden, zij was toen 91 jaar.

Geplaatst in diversen, Geen categorie, genealogie | 1 reactie

Isaäc de Vries II

Soms kom je, als genealoog, iets op het spoor waarvan later blijkt dat je helemaal verkeerd zit.

Zoekend naar “mijn” Izaak de Vries stuitte ik op iemand van die naam die in 1901 in Schagen is overleden. De krant kopte: Izaak “de vreter” is overleden.
izaak de vreter

Het ging om Isaac de Vries. Deze naamgenoot had in zijn korte leven, hij werd slechts dertig jaar, een reputatie opgebouwd als Holle Bolle Gijs. Hij bleek in staat om grote hoeveelheden voedsel tot zich te nemen zonder dat hem dat zichtbare moeite kostte. Daarom leek het de uitbater van een “specialiteitentheater” in Amsterdam  een goede zet om hem in te huren als attractie op de kermissen en jaarmarkten in Noord-Holland.

Izaak zag er wel brood in. Zo heeft men hem op diverse plaatsen kunnen bewonderen hoe hij in recordtempo een hele rauwe rodekool, vier broden, een hele worst en vijftig pruimen naar binnen werkte. Een andere keer vermaakte hij he publiek door het eten van een hele bos scharretjes, enkele haringen en een lang witbrood .Maar de act werd voor de theaterdirecteur te kostbaar en Izaak werd ontslagen.
Izaak dreef handel in ongeregeld goed, maar zijn naam was gemaakt. Toch deed hij er alles aan om beroemd te blijven. Zo haalde hij eens de publiciteit toen hij uit een hotel in Haarlem werd gegooid. Hij had geweigerd te betalen, omdat er geen broodjes meer werden gebracht nadat hij de hele ontbijttafel had leeggegeten. Op de sociëteit in Haarlem werden zijn proeven van bekwaamheid als “beestachtig” omschreven. Ik heb geen aanwijzingen kunnen vinden over zijn postuur. Bij de militie werd hij wel al na drie maanden ontslagen. In de registers staat “wegens lichaamsgebreken” en niet wegens overmatige eetlust. Dat hij op zo jonge leeftijd overleed is ook geen aanwijzing, want de krant meldt dat hij aan de “vliegend tering” is bezweken.

Geplaatst in diversen, Geen categorie, genealogie | Een reactie plaatsen