Feuilleton – Herzien

Af en toe, als ik teruglees wat ik geschreven heb, bekruipt mij het gevoel dat ik hele stukken opnieuw moet aanpakken. De conclusies die ik trek uit de soms spaarzame gegevens blijken dan niet te stroken met gegevens die later tot mij gekomen zijn. Zo kreeg ik onlangs een reactie van iemand die zich bekend maakte als Henrike over een schilderij van Schenk.

Henrike schreef o.a.: “Mijn ouders hebben nl. een schilderij met Maria met kind, in originele lijst. We denken erover dit te koop aan te bieden en zijn op zoek naar belangstellenden.” Op mijn vraag om foto’s stuurde zij mij deze.

Daarbij schreef Henrike: “Het schilderij heeft een bijzondere uitstraling en roept bij mij warme herinneringen op van thuis. Zoals te zien is het schilderij gesigneerd en gedateerd op 10 februari 1872.”

Wauw, hier is iets aan de hand wat ik nooit eerder van Martinus Schenk gezien heb. Vergelijk het maar met de ‘Johannes de Doper’ uit 1866.

Allereerst de voorstelling. We zien een voorstelling van ‘Sint Anna te Drieën’.  Dus een afbeelding van de Heilige Anna met haar dochter Maria en haar kleinzoon Jezus. In de loop der eeuwen is dit gegeven door vele kunstenaars afgebeeld. Ik ga dus eerst op zoek naar schilderijen met dezelfde voorstelling.

   

Daarbij zijn er meerdere toegangen mogelijk. Zo vind ik plaatjes op: ‘Maria en kind’, ‘Maria te drieën’, ‘Anna te drieën’, ‘Maria Maagschap’, ‘Trinubium van Sint Anna’. Een echte duidelijke verwijzing kan ik niet vinden. Wel zie ik een aantal duidelijke inspiratiebronnen, zoals de ‘Maagschap van Maria door Geertgen tot Sint Jans nu in het Rijksmuseum’ en het ‘Trinubium uit de Sint Servaas in Maastricht. Ook andere schilderijen zijn direct of indirect van invloed geweest op het schilderij van Schenk. De figuur van Sint Anna op het schilderij uit Maastricht vertoont veel overeenkomsten met zijn Anna, terwijl zijn Maria veel meer geënt lijkt op een ‘Maria met kind’ van Joos van Cleef. Maar ook de Maria van Geertgen tot Sint Jans kan hebben meegespeeld, net als werk van Cranach, Grünewald of Memling.

Wat ik verder nergens heb kunnen vinden is de tafel waarachter de beide vrouwen zijn gezeten. Bij Van Cleef is er wel een tafel maar daarop staat een glas wijn een broodje en een mes die over de tafelrand steekt (verwijzingen naar het offer van Jezus). Wel is Anna op bijna alle afbeeldingen weergegeven met een boek. Dat boek op het schilderij van Schenk is geplaatst op een bijzondere lezenaar. Waarschijnlijk is dat een (lederen) zak met zand of fijne kiezel. Zo’n zandzak ben ik nergens op oude schilderijen ooit tegengekomen, maar ik pretendeer niet alles gezien te hebben. Wel heb ik enkele moderne uitvoeringen van zo’n boekenstandaard gezien. Toch geloof ik niet dat mijn overgrootvader die heeft uitgevonden.

Het schilderij is gemaakt in de periode dat Schenk zich verdiepte in de vroegchristelijke kunst. Waarschijnlijk is dat ingegeven door Van Heukelum en/of Mengelberg. Zij zochten naar een Utrechtse variant van de Neogotiek.  Toch is het interieur waarin hij deze figuren plaatst eerder Romaans dan Gotisch. Het schilderij is warm van toon en de compositie maakt dat de drie figuren een sterke eenheid vormen zoals bij Michelangelo  en zijn tijdgenoten. Misschien kom ik er ooit achter waarop Martinus Schenk zich heeft gebaseerd. Maar voor nu is het een verrassende ontdekking die toch een nieuw licht werpt op de ontwikkeling van zijn kunstenaarschap.

Blijft nog de vraag; waarom dateerde hij het met 10 februari 1872? De datum suggereert dat hij het in een enkele dag heeft geschilderd. Maar het kan ook bedoeld zijn voor een speciale gelegenheid. Tien februari van dat jaar is veertien dagen voor de geboorte van zijn zoon Alouysius, die maar twee jaar oud zou worden. Maar dat wist Martinus op dat moment nog niet. In de kerk is 10 februari de feestdag van de Heilige Scholastica, de grondlegster van de Benedictinessen orde. Maar ik heb niet gevonden wat het verband is met deze voorstelling of dit schilderij. Nee ik zal nog veel moeten onderzoeken voor ik dit begrijp.

Advertenties

Over hanskwaster

I'm born in 1944 in Haarlem The Netherlands. My profession is visual artist and art teacher. I am married and have two sons.
Dit bericht werd geplaatst in feuilleton. Bookmark de permalink .

2 reacties op Feuilleton – Herzien

  1. Estam zegt:

    Beste schrijver,
    Dit schilderij doet me erg denken aan een schilderij van Anna-te-Drieën uit Museum Catharijneconvent. Wellicht heeft u hier wat aan.

    • hanskwaster zegt:

      Heel goed opgemerkt Estam. Het schilderij van het Catharijneconvent https://www.catharijneconvent.nl/adlib/42269/?q=anna+te+drie%C3%ABn&page=2&f=
      van een onbekende meester uit de 15de eeuw was eigendom van pastoor W.M. de Jong. Na de dood van De Jong is het schilderij waarschijnlijk begin 1872 (mogelijk op 10 februari) in bezit gekomen van Van Heukelum, de stichter van het museum. Hij was het die kunstenaars opriep om zich te verdiepen in de Nederrijnse Gotiek. Martinus Schenk heeft zich dus duidelijk door dit schilderij laten leiden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s